Eski Antlaşma Kitapçıkların Yazılış Tarihleri

J.M. Diener

Eski Antlaşma 39 kitapçık içerir. Bunlar yaklaşık bin senelik bir sürede hazırlanıp yazıldı. Kitapçıkların yazılış tarihlerin bazıları tam olarak bilinmemektedir. Aşağıdaki tablo geleneksel Protestan Hristiyanlığında kabullenen tarihleri kullanarak kitapçıkların aşağı yukarı ne zaman yazıldıklarını ve yazarların kimliğini açıklar. Bazı kitapçıkların yazılışı bir süreç içinde yapılmıştır. Bir ya da birçok derlemeci de el atmış olabilir. Burada bulunan tarihler geleneksel olarak kabul görmüş yazarları ifade eder, derlemecileri değil (buna Mezmurlar hariçtir). Dil olarak kitapçıkların çoğu İbranice olarak yazılmıştır. Daniel, Ezra ve Nehemya kitapçıkların büyük bir bölümü ayrıca Aramice olarak ta yazılmıştır.

Tarih (İ.Ö.) Kitapçık Yazar(lar) Notlar
1445-1406 Yaratılış, Mısır’dan Çıkış, Levililer, Çölde Sayım Musa “Tevrat” (İbr.: Torah: öğretiş) veya “Pentatük” (Grk.: Beş kitap) olarak bilinen beş kitabın yazılışı geleneksel olarak Musa’ya atfedilir. Eski Antlaşma’daki diğer kitaplar (Yşu. 1:7; 8:31; 1Kr. 2:3; 2Kr. 14:6; Ezr. 6:18; Neh. 13:1; Mal. 4:4), İsa Mesih (Mar. 7:10; 12:6; Yu. 5:46) ve Yeni Antlaşma’nın yazarları bu görüşü destekliyor (Luk. 2:22; Elç 3:22; Rom. 10:5)
1406 Yasa’nın Tekrarı Musa, Yeşu, Elazar (?) Yasa’nın Tekrarı kendisi Musa’nın kaleminden çıktığına dair tanıklıkta bulunur (Yas. 1:1). Yasa’nın Tekrarının 34. (son) bölümü büyük bir olasılıkla Musa’dan başka birisi tarafından yazılmıştır. Zamanlama ve yazı tarzı açısından bunun Yeşu veya baş kâhin Elazar’ın olması mantıklıdır.
1370 Yeşu Yeşu, Pinehas (?) Yşu. 8:32; 24:26 ayetlerine göre Yeşu yazılar hazırlamıştır. Bazı yorumcular kitabın sonunun başkası tarafından yazılmış olduğunu düşünüp, bunun baş kâhin Pinehas’ın olduğunu öne sürer.
1085-971 Hâkimler Bilinmiyor Yahudi geleneklerine göre, Samuel’in kitabı yazdığı kabul edilir. Günümüzün yorumcuları Hâkimler’i aslında bir derleme olarak görür. Yazış tarzı ve kullanılan lehçe Davut döneminde yazıldığı fikrini destekliyor.
1085-971 Rut Bilinmiyor Yahudi geleneklerine göre, Samuel’in kitabı yazdığı kabul edilir. Günümüzün yorumcuları yazılış tarzı Hâkimler’e benzediğinden dolayı aynı döneme ait olması gerektiğini ifade edip, Davut’un dönemine atfederler.
1030-931 Samuel Samuel, Natan, Gad Kitapçığın yazarları geleneksel olarak 1Ta. 29:29 ayetini yorumlayarak tanımlanır.
1030-931 Eyüp Bilinmiyor Öykü çok eski olsa da (İ.Ö. 2000-1000), yazılış tarzı ve lehçesi kitabın özgün metni Davut’un veya Süleyman’ın zamanında yazıldığını destekler.
971-686 Süleyman’ın Özdeyişleri Süleyman, Agur, Lemuel Özdeyişlerin büyük bir çoğunluğu Süleyman tarafından yazılmış olsa da, kitabın son hali Hizkiya’nın krallık döneminde oluştu (bkz. Özd. 25:1).
940 Vaiz Süleyman
940 Ezgiler Ezgisi Süleyman
800 Yoel Yoel
760 Amos Amos
739-686 Yeşaya Yeşaya 50-senelik dönem için bkz. Yşa. 1:1.
733-701 Mika Mika
722 Hoşea Hoşea
720-630 Yunus Yunus (?) Kitapçığın öyküsü Yunus’tan gelmiş olsa da, üçüncü kişi tarzında yazılması Yunus’un kitapçığı kendisi yazdığı üzerine şüphe atar. Özellikle Yun. 3:3’teki geçmiş zamandaki ifade bazı yorumcuların kitapçığın Ninova’nın 631’deki yıkılışından sonra yazıldığını düşünmelerine yol açmıştır.
645 Nahum Nahum
636-627 Sefanya Sefanya
627-574 Krallar Yeremya 2Kr. 25:27-30 büyük bir olasılıkla başkası (Ezra?) tarafından yazılmıştır.
626-590 Habakkuk Habakkuk Tam ne zaman yazıldığı kitapçığın içeriğinden %100 belli değil. Verilen tarihler genel olarak kabullenen tüm tarihleri kapsar.
605-580 Yeremya Yeremya, Baruk Baruk Yeremya’nın kâtibiydi (bkz. Yer. 36:4; 45:1). Yer. 36:1’e göre Yeremya kitabını ilk 605 yılında yazdırmaya başlamıştır.
597-573 Hezekiel Hezekiel Hezekiel aldığı vahyin tarihlerini çok dikkatli bir şekilde kaydeder (örn. Hez. 1:1; 8:1; 20:1; 24:1; 29:17).
586 Ağıtlar Yeremya Eski Antlaşma’nın Grekçe tercümesi olan Septuaginta’da (İ.Ö. 1. yüzyıl) kitapçık Yeremya’ya atfediliyor.
586 Ovadya Ovadya Ovadya’nın tam tarihi bilinmiyor ve saptaması biraz zordur (bkz. “Ovadya Giriş”, AKKİT, s. 1293-1294).
550-530 Daniel Daniel, Nebukadnessar Kitapçığın çoğu Daniel’in kendisi tarafından yazıldığı kitapçığın kendisinden belli oluyor (Dan. 8:1; 9:2). Dan. 4’ün Nebukadnessar tarafından yazıldığı da açıktır (bkz. Dan 4:1).
520 Hagay Hagay Tarih için bkz. Hag. 1:1,15; 2:1
520-480 Zekeriya Zekeriya Zekeriya kitapçığında birçok tarih verir (bkz. Zek. 1:1,7; 6:9;7:1)
515-415 (?) Malaki Malaki “Malaki” ismi “ulağım” anlamına geldiğinden dolayı yazarın kimliği tartışılır. Kimliği için Ezra, Zekeriya veya Mordekay önerilir. Bundan dolayı tarihini saptamak o kadar kolay değildir. Tek net olan bilgi Sürgün’den sonra yazıldığıdır.
450-400 Tarihler Ezra Tarihler tek bir yazarın yapıtı olarak kabullenir. Hem geleneksel Yahudi görüşüne göre hem de yazılış tarzı Ezra kitapçığına çok benzediğinden dolayı Tarihler Ezra’ya atfediliyor.
450 Ester Bilinmiyor Yazar olarak Ezra veya Mordekay önerilir.
450 Ezra Ezra
440 (?) Mezmurlar Davut, Süleyman, Musa, Asaf, Korahoğulları, ve daha birçok kişi Mezmurlar (“Zebur”) aslında bir derlemedir. Tam olarak ne zaman tamamlandığı bilinmemektedir, ama en eski mezmur (90 – Musa’ya atfedilir) İ.Ö. 1406’dan önce yazılmıştır. Davut mezmurlarını 1030’lu yıllarında bestelemeye başlamıştır. Diğer mezmurlar bundan sonra bestelendi ve kâğıda döküldü. İsa Mesih’in döneminde Kutsal Kitap’ın bir bölümü olarak anılır (Lk. 24:44).
430 Nehemya Nehemya